Historia Przemęt
- wieś, siedziba Urzędu Gminy, (ok. 1600 mieszk). Pierwsze ślady
pobytu człowieka pojawiają się tutaj już w IV tysiącleciu p.n.e.;
ok. 1200 r. p.n.e. powstał tutaj i rozwijał się przez wiele stuleci
ośrodek osadniczy kultury łużyckiej. Trafiono na ślady znacznego
grodu prawdopodobnie z ok. połowy I tysiąclecia p.n.e. Leżał on na
szlaku wodnym prowadzącym rynną jezior przemęckich, posiadających
połączenie z Obrą i Odrą. W IV w. p.n.e. napłynęła ludność kultury
pomorskiej. Rejon ten słabo zaludniony leżący na uboczu ówczesnych
szlaków handlowych w bardzo małym stopniu uczestniczył w wymianie
handlowej z Imperium Rzymskim. Upadek Rzymu spowodował wielkie
zmiany ekonomiczne i wywołał kolejne ruchy migracyjne.
W czasach wczesnopiastowskich w XI w. wzniesiono tutaj gród leżący
przy trakcie prowadzącym z Bytomia nad Odrą przez bród w Zieminie do
Poznania. W 1210 r. istniało tu Opole i okręg kasztelański oparty na
północy o bagienną dolinę Obry, na wschodzie wzdłuż rzeki Samicy i
Rowu Polskiego, na południu obejmujący Wschowę i dochodzący do Odry,
na zachodzie obejmujący Jezioro Sławskie.Od połowy XIII w. do 1343
r. tereny te należały do książąt śląskich. Około 1300 r. Przemęt
uzyskuje prawa miejskie. W 1395 r. król Władysław Jagiełło zastawił
miasto wraz ze wsiami: Błotnica, Radomierz, Sączkowo i folwarkiem w
Zaborowie właścicielom z Gryżyny w zamian za pożyczkę 600
grzywien-srebra. Nie mogąc spłacić tej pożyczki król w 1408 r.
zezwolił klasztorowi cystersów z Wielenia wykupić Przemęt i
zastawione wsie.Cystersi przenieśli się do Przemętu w 1418 r.
Posiadłości cysterskie stanowiły zwarty kompleks ciągnący się od
Przemętu, Błotnicy i Siarkowa w kierunku zachodnim do granicy ze
Śląskiem, były to: Błotnica, Ciosaniec, Górsko, Kaszczor, Łupica,
Mochy, Osłonin, Radomierz, Starkowo, Szreniawa, Wieleń i Zaborowo.
Na początku XVI w. istniała w mieście szkoła. W 1656 r. podczas
"Potopu szwedzkiego" na poł-zach. Wielkopolskę dokonały najazdu
wojska branderburskie. Przemęt i okolice zostały zniszczone a
znaczna część ludności wymordowana. Miasto zostało odbudowane, a w
końcu XVII w. nastąpiło znaczne ożywienie gospodarcze. Okres pokoju
został gwałtownie przerwany wypadkami wojny północnej, w latach
1702-1710 liczne przemarsze wojsk saskich, szwedzkich i rosyjskich
spowodowały wiele zniszczeń i przyczyniły się do wybuchu epidemii
chorób zakaźnych, co wywołało długotrwałe obniżenie liczby ludności.
W latach 1756-63 podczas wojny siedmioletniej przez tereny te
przechodziły wojska pruskie i rosyjskie. W 1793 r. wyniku rozbioru
Przemęt dostał się pod panowanie Prus, liczył wtedy 189 mieszkańców
w tym 28 zakonników, było 35 domów z gliny. Ulice nie były
brukowane. Od 1793 r. Przemęt należał do powiatu babimojskiego.
Władze pruskie z dniem l czerwca 1797 r. pozbawiły Przemęt praw
miejskich. Na mocy deklaracji z 1796 r. o konfiskacie dóbr polskich
- duchownych, starostw i królewszczyzn - i przejęciu ich przez skarb
pruski, sprzedano w 1805 r. dobra cysterskie marszałkowi dworu
pruskiego hrabiemu von Keyserlingk. Z części dóbr pocysterskich
utworzono tzw. domeny, m.in. w Wieleniu, Zaborowie, Mochach -
pozostały one w rękach skarbu pruskiego.
Część domen przeznaczono na cele kolonizacyjne. W 1831 r. zaczęto
całkowitą likwidację klasztoru. Zakonników usunięto a bogatą
bibliotekę wywieziono do Berlina. W 1835 roku przystąpiono do
częściowej rozbiórki klasztoru. W 1896 roku w okolicy Przemętu
przeprowadzono linię kolejową z Leszna do Wolsztyna. Do Przemętu
przyłączono Zaborowo. Była poczta i telegraf. Znajdował się tu
przytułek dla ubogich i starych utrzymywany przez kościół. Podczas
Powstania Wielkopolskiego sformowano w Przemęcie w 1919 r. 200
osobowy oddział. W 1935 roku utworzono gminę wiejską Przemęt. 5
września 1939 roku do Przemętu wkroczyły wojska niemieckie.
Zlikwidowano siedzibę urzędu gminnego. Przemęt wyzwolony został
22.1.1945 r. przez wojska radzieckie. W 1975 r. na nowo powołano
gminę w Przemęcie. W 1993 roku włączono w skład Przemętu
Przedmieście i Zaborowo.
Zabytki
-
barokowy kościół św. Jana Chrzciciela zbudowany w latach
1651-1696. W roku 1742 kościół został częściowo zniszczony przez
żywioł i ponownie odbudowany w latach 1758-1759. Kościół jest
budowlą trójnawową typu bazylikowego z dwiema strzelistymi wieżami o
wys. 66m . Elewacje świątyni nie są tynkowane. Wejście prowadzi
przez kruchtę dobudowaną w poł. XVIII. Nawę główną, transept i
prezbiterium zdobi barokowa dekoracja stiukowa z końca XVII w. Na
ścianie ołtarzowej przedstawiono św. Jana przed Herodem i scenę
ścięcia św. Jana, na ścianach bocznych prezbiterium umieszczono zaś
uosobienie czterech części świata (Europy, Azji, Afryki i Ameryki).
Druga pozorna kopuła zdobi sklepienie nad skrzyżowaniem transeptu z
nawą, z wizerunkiem Trójcy Św. oraz licznymi postaciami świętych,
duchownych i zakonników cysterskich adorujących NMP Niepokalanie
Poczętą, św. Jana Chrzciciela,
św.
Annę i króla Dawida.Bogate wyposażenie rzeźbiarskie wnętrza kościoła
pochodzi z XVII-XVIII w. Barokowy ołtarz główny z końca XVII w. ma
rzeźby świętych po bokach, obraz Wniebowzięcia NMP z 1834
roku pośrodku i Trójcy Św. z II poł. XIX w.Po bokach prezbiterium
znajdują się dwie kaplice. W lewej obejrzeć można
późnobarokowy ołtarz Trójcy Św. z I poł. XVIII w., a w prawej -
ołtarz z II poł. XVIII w. z obrazem Matki Boskiej Pocieszenia, z
XVII w. W obu kaplicach zachowały się barokowe stalle z XVII/XVIII
w.Kościół ten posiada jeszcze wiele innych zasługujących na uwagę
cennych zabytków architektonicznych, które warto obejrzeć.Kościół
pocysterski pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela należy do rzędu
najwspanialszych zabytków na ziemi wielkopolskiej. Z roku na rok
wzrasta liczba turystów odwiedzających tą sakralną budowlę.Po
południowej stronie świątyni znajdował się czworoboczny barokowy
klasztor z pocz. XVII w., przebudowany ok. 1767 roku oraz w XIX w.
Uległ on w I poł. XIX w. i w 1914 roku rozbiórce, a do dziś
zachowała się tylko niewielka jego część w postaci piętrowego
budynku stojącego w pewnej odległości od kościoła.
- późnorenesansowy kościół pod wezwaniem św. Piotra i
Pawła, zbudowany w 1650 roku częściowo na murach dawnego
gotyckiego kościoła.Wewnątrz rokokowe wyposażenie z 1770 roku:
ołtarz główny z obrazami Matki Boskiej Rokitniańskiej i Wręczenie
kluczy św. Piotrowi (z ok. poł. XVII w., na zasuwie), dwa
ołtarzyki boczne (lewy z obrazem św. Hieronima i prawy z malowaną
główką Matki Boskiej z końca XVII w.) oraz ambona. Przed kościołem
stoi na wysokiej kolumnie stara figura św. Józefa. Pośrodku
przyległego cmentarza znajduje się rzeźba Pieta, a tablicami na jej
kamiennym cokole upamiętniono parafian poległych w latach 1914-1921
w czasie II wojny światowej.
- kościół cmentarny pod wezwaniem św. Andrzeja, zbudowany w
początkach XIX wieku z piękną wewnętrzną malaturą.
- Przy ul. Jagiellońskiej 21 znajduje się młyn z lat
1900-1910, obecnie nieczynny. -
Przy szosie w kierunku Śmigla stoi kapliczka Matki Boskiej z
tablicą upamiętniającą 26 ofiar z lat 1914-1921, 24 ofiary z II
wojny światowej oraz Walentego Jęsieka, powstańca wielkopolskiego.
Pamiątką dawnej przeszłości Przemętu jest Rynek miasta
średniowiecznego o zwartej zabudowie w centrum miejscowości. Nosi on
obecnie imię zasłużonego proboszcza ks. Wiktora Mojżykiewicza, w
1892 roku założyciela tutejszego Banku Ludowego, a w 1901 roku
pierwszego
w Wielkopolsce Banku Parcelacyjnego.
św.
Annę i króla Dawida.Bogate wyposażenie rzeźbiarskie wnętrza kościoła
pochodzi z XVII-XVIII w. Barokowy ołtarz główny z końca XVII w. ma
rzeźby świętych po bokach, obraz Wniebowzięcia NMP z 1834
roku pośrodku i Trójcy Św. z II poł. XIX w.Po bokach prezbiterium
znajdują się dwie kaplice. W lewej obejrzeć można
późnobarokowy ołtarz Trójcy Św. z I poł. XVIII w., a w prawej -
ołtarz z II poł. XVIII w. z obrazem Matki Boskiej Pocieszenia, z
XVII w. W obu kaplicach zachowały się barokowe stalle z XVII/XVIII
w.Kościół ten posiada jeszcze wiele innych zasługujących na uwagę
cennych zabytków architektonicznych, które warto obejrzeć.Kościół
pocysterski pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela należy do rzędu
najwspanialszych zabytków na ziemi wielkopolskiej. Z roku na rok
wzrasta liczba turystów odwiedzających tą sakralną budowlę.Po
południowej stronie świątyni znajdował się czworoboczny barokowy
klasztor z pocz. XVII w., przebudowany ok. 1767 roku oraz w XIX w.
Uległ on w I poł. XIX w. i w 1914 roku rozbiórce, a do dziś
zachowała się tylko niewielka jego część w postaci piętrowego
budynku stojącego w pewnej odległości od kościoła.
Pawła, zbudowany w 1650 roku częściowo na murach dawnego
gotyckiego kościoła.Wewnątrz rokokowe wyposażenie z 1770 roku:
ołtarz główny z obrazami Matki Boskiej Rokitniańskiej i Wręczenie
kluczy św. Piotrowi (z ok. poł. XVII w., na zasuwie), dwa
ołtarzyki boczne (lewy z obrazem św. Hieronima i prawy z malowaną
główką Matki Boskiej z końca XVII w.) oraz ambona. Przed kościołem
stoi na wysokiej kolumnie stara figura św. Józefa. Pośrodku
przyległego cmentarza znajduje się rzeźba Pieta, a tablicami na jej
kamiennym cokole upamiętniono parafian poległych w latach 1914-1921
w czasie II wojny światowej. 
-
Przy szosie w kierunku Śmigla stoi kapliczka Matki Boskiej z
tablicą upamiętniającą 26 ofiar z lat 1914-1921, 24 ofiary z II
wojny światowej oraz Walentego Jęsieka, powstańca wielkopolskiego.